📋 طرح توجیهی برگزاری
رویداد نمایشگاهی به مناسبت بزرگداشت روز روستا و عشایر

۱- پیشگفتار و چارچوب کلی طرح

نواحی روستایی و مناطق عشایری ایران بخش مهمی از ساختار فضایی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی کشور را تشکیل میدهند و نقشی اساسی در تداوم سکونت در پهنه سرزمین، تولید و امنیت غذایی، حفاظت از منابع طبیعی، صیانت از میراث فرهنگی و انتقال دانش و مهارتهای بومی دارند. اهمیت این مناطق صرفاً به ظرفیتهای تولیدی آنها محدود نمیشود؛ بلکه پایداری آنها با موضوعاتی همچون تعادل فضایی، کاهش نابرابریهای منطقهای، تابآوری جوامع، انسجام اجتماعی و پایداری سرزمین پیوند خورده است.

با وجود این ظرفیتها، بخشهایی از جوامع روستایی و عشایری همچنان با مجموعهای از محدودیتهای ساختاری مواجهاند. فاصله از بازارهای اصلی، ضعف برخی زیرساختها و خدمات، محدودیت دسترسی به فناوری و سرمایه، شکنندگی برخی الگوهای معیشتی، ضعف پیوند میان تولید و زنجیرههای ارزش، محدودیت فرصتهای شغلی و سرمایهگذاری و ناهماهنگی میان سطوح مختلف سیاستگذاری، از جمله عواملی هستند که میتوانند ظرفیت تبدیل منابع محلی به ارزش اقتصادی و اجتماعی پایدار را کاهش دهند. همزمان، تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع آب و خاک، تحولات بازار، تغییرات جمعیتی و ظهور بحرانهای جدید، ضرورت تقویت ظرفیت سازگاری و تابآوری جوامع روستایی و عشایری را افزایش داده است.

از این منظر، سیاستگذاری روستایی و عشایری نمیتواند صرفاً بر جبران کمبودها یا اجرای مجموعهای از طرحهای حمایتی متمرکز باشد. رویکرد مؤثرتر، گذار از سیاستهای صرفاً جبرانی به سیاستهای توانمندساز، ظرفیتساز و فرصتمحور است؛ سیاستهایی که بتوانند ظرفیتهای انسانی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و طبیعی هر منطقه را شناسایی کرده و آنها را به فرصتهای پایدار برای تولید، اشتغال، نوآوری و ارتقای کیفیت زندگی تبدیل کنند. تحقق چنین رویکردی مستلزم پیوند میان سیاستهای توسعه روستایی، برنامهریزی فضایی، اقتصاد محلی، حفاظت محیطزیست، فناوری، آموزش، سرمایهگذاری و حکمرانی محلی است.

در این چارچوب، تابآوری یکی از مفاهیم محوری سیاستگذاری روستایی در شرایط معاصر است. تابآوری به معنای توان جامعه برای پیشبینی، مواجهه، سازگاری و بازیابی در برابر اختلالات و بحرانهاست؛ اما در سطح سیاستگذاری، صرفاً به مدیریت بحران محدود نمیشود. جامعه روستایی تابآور جامعهای است که از ظرفیت نهادی، سرمایه اجتماعی، تنوع معیشتی، دسترسی مناسب به دانش و فناوری، زیرساختهای قابل اتکا و امکان مشارکت در تصمیمگیری برخوردار باشد. بنابراین، تقویت تابآوری روستایی مستلزم سرمایهگذاری همزمان در ظرفیت انسانی، نهادی، اقتصادی، اجتماعی و محیطی است.

در کنار تابآوری، فناوری و نوآوری میتوانند نقش مهمی در تغییر مسیر توسعه روستایی ایفا کنند. فناوریهای دیجیتال، کشاورزی هوشمند، خدمات نوین، انرژیهای تجدیدپذیر، فناوریهای مرتبط با آب، تجارت الکترونیک و ابزارهای جدید ارتباطی، در صورت انطباق با شرایط محلی و دسترسی عادلانه به آنها، میتوانند بخشی از محدودیتهای جغرافیایی و بازار را کاهش داده و امکان دسترسی تولیدکنندگان و کسبوکارهای محلی به دانش، سرمایه و بازار را افزایش دهند. با این حال، فناوری بهخودیخود توسعه ایجاد نمیکند؛ اثربخشی آن به کیفیت نهادها، سرمایه انسانی، زیرساخت، قابلیت جذب فناوری و مشارکت جامعه محلی وابسته است. ازاینرو، سیاست نوآوری روستایی باید بر نوآوری متناسب با مکان و مسئله، انتقال دانش و توانمندسازی کاربران محلی استوار باشد.

انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی نیز یکی از پایههای اصلی توسعه پایدار روستایی است. اعتماد، شبکههای همکاری، مشارکت، همیاری و ظرفیت کنش جمعی، امکان بسیج منابع محلی و اجرای مؤثرتر سیاستها را افزایش میدهد. در نتیجه، جامعه محلی نباید صرفاً دریافتکننده خدمات و برنامههای دولتی تلقی شود؛ بلکه باید در شناسایی مسئله، تعیین اولویتها، تصمیمسازی، اجرای برنامه و ارزیابی نتایج نقش داشته باشد. تقویت مشارکت معنادار مردم، شوراها، دهیاریها، تشکلهای محلی، زنان، جوانان، بخش خصوصی، نهادهای علمی و سازمانهای اجتماعی میتواند به افزایش مشروعیت، کارآمدی و پایداری سیاستهای توسعه روستایی کمک کند. همچنین، توسعه پایدار مستلزم ایجاد تعادل میان سه حوزه بههمپیوسته اقتصاد، جامعه و محیطزیست است. توسعه روستایی زمانی پایدار خواهد بود که افزایش درآمد و اشتغال با حفاظت از منابع طبیعی، کاهش نابرابری، حفظ سرمایه فرهنگی و تأمین منافع نسلهای آینده همراه باشد. در این چارچوب، حفظ دانش بومی، میراث فرهنگی، تنوع زیستی و الگوهای سازگار با محیطزیست نه موانعی در برابر توسعه، بلکه بخشی از سرمایه توسعهای مناطق روستایی و عشایری محسوب میشوند.

روز روستا در چنین چارچوبی، نباید صرفاً یک مناسبت تقویمی یا برنامهای برای معرفی ظرفیتهای روستایی تلقی شود. این رویداد میتواند بهعنوان یک بستر سیاستی برای گفتوگو، همافزایی و شبکهسازی میان دولت، جوامع محلی، بخش خصوصی، دانشگاهها، نهادهای اجتماعی و بازیگران اقتصادی عمل کند و زمینه را برای شناسایی مسائل، تبادل تجربه، معرفی راهکارهای نوآورانه و شکلدهی به همکاریهای جدید فراهم آورد.

کارکرد راهبردی رویداد زمانی تحقق مییابد که از سطح معرفی و نمایش ظرفیتها فراتر رفته و به ایجاد ارتباط میان ظرفیت محلی و فرصت توسعه کمک کند. این امر مستلزم ایجاد پیوند میان تولیدکنندگان و بازار، میان دانش و عمل، میان فناوری و نیازهای واقعی، میان سرمایهگذاران و فرصتهای محلی، و میان نهادهای ملی و ساختارهای حکمرانی محلی است. بر همین اساس، رویداد میتواند بستری برای توسعه بازارهای محلی و ملی، تجاریسازی محصولات و خدمات، انتقال دانش و فناوری، توسعه شبکههای همکاری، معرفی تجربههای موفق و تقویت پیوندهای اقتصادی و فرهنگی باشد.

از منظر سیاستگذاری عمومی، ارزش اصلی روز روستا در تولید و تقویت یک گفتمان ملی درباره جایگاه روستا و جامعه عشایری در آینده ایران است؛ گفتمانی که روستا را نه بهعنوان قلمرویی حاشیهای و نیازمند حمایت مستمر، بلکه بهعنوان بخشی از ظرفیت ملی برای تولید، نوآوری، تابآوری، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار مورد توجه قرار دهد. این تغییر نگاه، به معنای کاهش نقش دولت نیست؛ بلکه به معنای تغییر نقش دولت از مداخله مستقیم و پراکنده به تنظیمگری، تسهیلگری، ایجاد زیرساخت، تضمین دسترسی عادلانه به فرصتها و تقویت ظرفیتهای محلی است. از این منظر، روز روستا میتواند نقطه اتصال سیاست، جامعه، بازار، دانش و فناوری باشد؛ بستری برای بازتعریف رابطه میان مرکز و پیرامون، تقویت ظرفیتهای محلی و شکلدهی به الگویی متوازنتر از توسعه سرزمینی.

آینده روستا و جامعه عشایری، صرفاً مسئله یک بخش یا یک دستگاه اجرایی نیست؛ بخشی از مسئله کلان آینده سرزمین ایران است. هر سیاستی که به افزایش تابآوری، تقویت سرمایه اجتماعی، ارتقای بهرهوری، توسعه نوآوری، حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد فرصتهای عادلانه در این مناطق کمک کند، در نهایت به تقویت ظرفیت ملی برای مواجهه با بحرانها و دستیابی به توسعه پایدار یاری خواهد رساند.

روز روستا، نه صرفاً روز بزرگداشت روستا، بلکه فرصتی برای بازاندیشی در جایگاه روستا و جامعه عشایری در معماری آینده ایران است.

۲- تحلیل شکافهای توسعه و منطق رویداد روز روستا

توسعه روستایی و عشایری در شرایط کنونی، بیش از آنکه صرفاً با مسئله کمبود منابع مواجه باشد، با گسست میان ظرفیتهای محلی و فرصتهای توسعه روبهرو است. فاصله میان تولید و بازار، محدودیت دسترسی به دانش و فناوری، ضعف پیوندهای زنجیره ارزش، محدودیت دسترسی به سرمایه و خدمات تخصصی، شکنندگی برخی معیشتها، ضعف شبکههای همکاری و محدودیت ارتباط با بازارهای ملی و بینالمللی، موجب میشود بخشی از ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق روستایی و عشایری به ارزش پایدار تبدیل نشود. ازاینرو، رویکرد رویداد »روز روستا« بر شناسایی و کاهش شکافهای واسط میان ظرفیت و فرصت استوار است؛ شکافهایی که لزوماً با یک مداخله کوتاهمدت قابل رفع نیستند، اما میتوان از طریق ایجاد ارتباط میان بازیگران، انتقال دانش، تسهیل دسترسی به فناوری و بازار، شبکهسازی و شکلدهی به همکاریهای جدید، بخشی از موانع موجود را کاهش داد.

بر این اساس، رویداد چهارروزه »روز روستا« بهعنوان یک پلتفرم توسعهای و تسهیلگر طراحی میشود؛ نه بهعنوان جایگزین سیاستهای توسعه روستایی و عشایری. کارکرد اصلی آن، ایجاد بستری فشرده برای شناخت ظرفیتها، تبادل دانش، اتصال بازیگران، توسعه بازار، معرفی فناوری و نوآوری، تسهیل سرمایهگذاری و تقویت تعاملات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است؛ بهگونهای که بخشی از ارتباطات و همکاریهای شکلگرفته بتواند پس از پایان رویداد نیز ادامه یابد. بر همین مبنا، مهمترین شکافهای قابل مداخله در بستر رویداد عبارتاند از:

جدول شکافهای توسعه و سازوکار مداخله

❖ منطق مداخله و معماری چهارروزه رویداد

برای تبدیل »روز روستا« از یک رویداد نمایشگاهی به یک پلتفرم توسعهمحور، برنامه چهارروزه آن بر یک فرایند پیوسته از شناخت ظرفیتها، اتصال بازیگران، توانمندسازی، توسعه بازار و پیگیری همکاریها استوار میشود. در این چارچوب، روز نخست به شناسایی و معرفی ظرفیتها و ایجاد ارتباط میان جوامع محلی، نهادها و بازار؛ روز دوم به انتقال دانش، مهارت، فناوری و نوآوری؛ روز سوم به توسعه بازار، سرمایه‌گذاری، صادرات و تعاملات اقتصادی؛ و روز چهارم به تقویت انسجام اجتماعی، بازنمایی فرهنگی، تبادل تجربه و ترسیم اولویت‌های آینده اختصاص می‌یابد.

در این معماری، تاب‌آوری، فناوری، نوآوری، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار محورهای مستقل نیستند، بلکه اصول راهنمای طراحی و ارزیابی تمامی فعالیت‌های رویدادند؛ به‌گونه‌ای که فناوری و نوآوری در خدمت افزایش بهره‌وری و تاب‌آوری، شبکه‌سازی در خدمت تقویت سرمایه اجتماعی و همکاری، و توسعه اقتصادی در چارچوب ملاحظات اجتماعی، فرهنگی و محیط‌زیستی قرار گیرد.

بر این اساس، دستاورد اصلی »روز روستا« نه صرفاً نمایش ظرفیت‌ها یا فروش کوتاه‌مدت، بلکه ایجاد ارتباطات قابل پیگیری، ارتقای قابلیت‌های محلی، تسهیل دسترسی به دانش، فناوری، سرمایه و بازار و شکل‌دهی به شبکه‌های پایدار همکاری است. در نتیجه، این رویداد می‌تواند به‌عنوان یک ابزار سیاستی و تسهیل‌گر، بخشی از شکاف میان ظرفیت‌های روستایی و عشایری و فرصت‌های توسعه را کاهش داده و در مسیر تاب‌آوری بیشتر، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار و متوازن سرزمین نقش‌آفرینی کند.

۳- چشمانداز، رسالت و اهداف راهبردی

چشمانداز: "روز روستا"؛ مرجعیت ملی و بین‌المللی در پیوند ظرفیت‌های روستایی و عشایری ایران با سیاست، دانش، فناوری، سرمایه و بازار، برای تقویت تاب‌آوری، انسجام اجتماعی، نوآوری، تحقق توسعه پایدار و متوازن سرزمین است.

رسالت: تسهیل پیوند ظرفیت‌های روستایی و عشایری با سیاست، دانش، فناوری، سرمایه و بازار از طریق شبکه‌سازی، انتقال دانش، توسعه نوآوری و تسهیل همکاری‌های اقتصادی و اجتماعی، با هدف توانمندسازی جوامع محلی، تقویت تاب‌آوری و انسجام اجتماعی و پشتیبانی از توسعه پایدار و متوازن سرزمین.

اهداف اصلی (۱۲ هدف)

اهداف عملیاتی (خلاصه برای هر هدف اصلی)

• هدف ۱: تدوین بیانیه سیاستی، نشست‌های عالی سیاست‌گذاری، معرفی ظرفیت‌ها به‌عنوان ورودی سیاست، تدوین پیشنهادهای سیاستی مبتنی بر شواهد، مستندسازی و ارائه به مراجع.
• هدف ۲: معرفی راهکارهای تنوع‌بخشی معیشت، مدیریت ریسک، بیمه، فناوری، آب، انرژی، امنیت غذایی؛ نشست تخصصی تاب‌آوری؛ شناسایی تجربه‌های موفق؛ تسهیل ارتباط با ارائه‌دهندگان خدمات؛ تدوین راهکارهای قابل انتقال.
• هدف ۳: شناسایی و توسعه بازار محصولات و ظرفیت‌های تولیدی، مستندسازی ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی، طبیعی و انسانی؛ اتصال به بازار، سرمایه، دانش و فناوری؛ معرفی نمونه‌های موفق؛ حمایت از مدل‌های کسب‌وکار بومی؛ ایجاد بانک اطلاعاتی.
• هدف ۴: ایجاد بستر تعامل صنایع بزرگ با جوامع محلی؛ برگزاری جلسات B2B و B2C هدفمند؛ میزهای تخصصی بازار؛ معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری؛ تسهیل آشنایی با استانداردها و تجاری‌سازی؛ ثبت و پیگیری مذاکرات.
• هدف ۵: پاویون فناوری و نوآوری؛ بستر ارزیابی و اتصال فناوری به مسائل واقعی؛ نشست‌های حل مسئله؛ تسهیل ارتباط تولیدکنندگان با ارائه‌دهندگان فناوری؛ شناسایی پروژه‌های پایلوت.
• هدف ۶: حضور و مشارکت جوامع، تشکل‌ها، زنان و جوانان؛ نشست‌های گفت‌وگو و تبادل تجربه؛ معرفی ابتکارات جامعه‌محور؛ تقویت شبکه‌های همکاری؛ ثبت ظرفیت‌های مشارکت.
• هدف ۷: راه‌اندازی آکادمی مهارتی؛ آموزش‌های کوتاه‌مدت در بازاریابی، برند، بسته‌بندی، استاندارد، صادرات، تجارت دیجیتال؛ مشاوره فردی؛ شناسایی نیازهای مهارتی؛ ایجاد شبکه ارتباطی پس از رویداد.
• هدف ۸: پاویون بین‌الملل؛ دعوت از خریداران، سرمایه‌گذاران و نهادهای خارجی؛ جلسات B2B و B2G؛ معرفی ظرفیت‌های صادراتی و همکاری بین‌المللی؛ معرفی میراث و صنایع خلاق؛ پیگیری ارتباطات بین‌المللی.
• هدف ۹: معرفی میراث فرهنگی، آیین‌ها، هنرها، دانش بومی؛ بخش‌های تعاملی فرهنگی برای خانواده‌ها و کودکان؛ معرفی تجربه‌های حفاظت از منابع طبیعی؛ پیوند میراث با صنایع خلاق؛ مستندسازی چندرسانه‌ای.
• هدف ۱۰: نشست‌های مشترک ملی، محلی، خصوصی، دانشگاهی و اجتماعی؛ شناسایی نقاط گسست و هم‌پوشانی؛ تبادل تجربه میان استان‌ها؛ تدوین پیشنهادهای هماهنگی؛ ایجاد شبکه ارتباطی برای تداوم همکاری.
• هدف ۱۱: سامانه ثبت و پیگیری تعاملات؛ ثبت مذاکرات، فرصت‌های تجاری، پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها؛ سازوکار پیگیری همکاری‌ها؛ گزارش دوره‌ای؛ ارزیابی تبدیل ارتباطات به همکاری پایدار.
• هدف ۱۲: رصدخانه یا بانک دانش؛ گزارش سالانه وضعیت روستا؛ مستندسازی تجربه‌های موفق؛ جمع‌آوری دیدگاه‌ها برای سیاست‌گذاری؛ ارزیابی سالانه و اصلاح معماری رویداد.

۴- مبانی نظری و مدل مفهومی

مبنای نظری »روز روستا« بر این فرض استوار است که توسعه روستایی و عشایری را نمی‌توان صرفاً از رشد تولید، افزایش درآمد یا عرضه محصولات تحلیل کرد؛ بلکه باید آن را حاصل تعامل مکان، جامعه، نهادها، اقتصاد، فناوری، محیط‌زیست و حکمرانی دانست. این رویکرد با تحول ادبیات سیاست‌گذاری روستایی از سیاست‌های بخشی و جبرانی به سوی سیاست‌های مکان‌محور، یکپارچه، مشارکتمحور و ظرفیت‌ساز همراستاست. در این چارچوب، مبنای نخست مدل، رویکرد توسعه مکان‌محور است. بر اساس این رویکرد، مناطق روستایی واحدهای همگن نیستند و هر مکان از ترکیب متفاوتی از سرمایه‌های طبیعی، انسانی، فرهنگی، اقتصادی و نهادی برخوردار است؛ بنابراین سیاست و مداخله مؤثر باید بر ویژگی‌ها، نیازها و ظرفیت‌های همان مکان استوار باشد. رویکرد مکان‌محور همچنین بر هماهنگی میان سطوح مختلف حکومت و مشارکت بازیگران عمومی، خصوصی و اجتماعی تأکید دارد.

مبنای دوم، نظریه سرمایه‌های محلی و رویکرد ظرفیت‌سازی است. بر اساس این دیدگاه، توسعه زمانی پایدار می‌شود که منابع و دارایی‌های موجود در یک مکان ــ از سرمایه انسانی و اجتماعی تا منابع طبیعی، دانش بومی و ظرفیت‌های اقتصادی ــ به قابلیت کنش و فرصت توسعه تبدیل شوند. در اینجا، مسئله سیاست‌گذاری تنها »جبران کمبود« نیست؛ بلکه کشف، اتصال، ارتقا و ارزش‌آفرینی از ظرفیت‌های موجود است. بر همین اساس، روز روستا نقش واسط میان ظرفیت‌های محلی و منابع توسعه، از جمله دانش، فناوری، بازار، سرمایه و شبکه‌های همکاری را بر عهده می‌گیرد.

مبنای سوم، حکمرانی چندسطحی و حکمرانی مشارکتی است. توسعه روستایی تحت تأثیر تصمیم‌ها و منابع چندین سطح و بخش قرار دارد و در نتیجه، هماهنگی میان دولت ملی، نهادهای استانی و محلی، جوامع روستایی، بخش خصوصی، دانشگاه و جامعه مدنی ضروری است. بنابراین، در مدل روز روستا، حکمرانی در رأس یا خارج از رویداد قرار ندارد، بلکه سازوکار اتصال سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، تسهیل‌گری، مشارکت و اجراست.

مبنای چهارم، تاب‌آوری روستایی است. تاب‌آوری در این مدل صرفاً به واکنش در برابر بحران محدود نیست، بلکه به ظرفیت جوامع برای پیش‌بینی، سازگاری، بازیابی و در صورت امکان تبدیل تغییرات به فرصت مربوط می‌شود. تاب‌آوری اقتصادی و اجتماعی در مناطق روستایی به عواملی مانند تنوع اقتصادی، مهارت، دسترسی به خدمات، ظرفیت نهادی، شبکه‌های اجتماعی، فناوری و ارتباط با بازار وابسته است.

مبنای پنجم، نوآوری روستایی و نوآوری متناسب با مکان است. نوآوری در مناطق روستایی الزاماً به پژوهش رسمی، ثبت اختراع یا فناوری پیشرفته محدود نمی‌شود؛ بلکه نوآوری‌های تدریجی، اجتماعی، سازمانی، کسب‌وکاری، خدماتی و جامعه‌محور نیز بخشی از ظرفیت نوآوری روستایی‌اند. بنابراین، »نمایشگاه فناوران روستایی« در این مدل صرفاً محل عرضه فناوری نیست؛ بلکه سازوکار تطبیق مسئله محلی با راهکار فناورانه و نوآورانه است.

مبنای ششم، سرمایه اجتماعی، مشارکت و نوآوری اجتماعی است. اعتماد، شبکه‌های همکاری، هنجارهای مشارکت و ظرفیت کنش جمعی، توان جوامع را برای بسیج منابع و اجرای برنامه‌های توسعه افزایش می‌دهد. در مناطق روستایی، نوآوری اجتماعی می‌تواند در پاسخ به شکاف خدمات، مسائل اجتماعی و محدودیت‌های اقتصادی نقش مهمی ایفا کند و به شکل‌گیری حس تعلق و ظرفیت جمعی کمک کند. ازاین‌رو، حضور جامعه محلی، تعاونی‌ها، زنان، جوانان، تشکل‌ها و نهادهای اجتماعی در روز روستا بخشی از منطق نظری آن است، نه صرفاً یک برنامه جانبی.

مبنای هفتم، توسعه پایدار و یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی است. بر این اساس، ارزش‌آفرینی اقتصادی زمانی توسعه محسوب می‌شود که با پایداری منابع طبیعی، حفظ سرمایه فرهنگی، عدالت فضایی و بین‌نسلی و ارتقای کیفیت زندگی همراه باشد. به همین دلیل، در مدل رویداد، بازار و سرمایه‌گذاری از فناوری، محیط‌زیست، فرهنگ و جامعه جدا نمی‌شوند، بلکه در یک چارچوب یکپارچه قرار می‌گیرند.

۵- مخاطبان و ذینفعان کلیدی

روز روستا یک پلتفرم چندبازیگری و چندسطحی است که در آن بازیگران بر اساس نقششان در چرخه سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری، تولید و خلق ارزش، تأمین منابع، انتقال دانش و فناوری، بازارسازی، مشارکت اجتماعی و ارزیابی تعریف می‌شوند. این تفکیک با رویکرد مکان‌محور و حکمرانی چندسطحی سازگار است که بر هماهنگی عمودی میان سطوح حکومت و هماهنگی افقی میان بخش‌های عمومی، خصوصی و مدنی تأکید دارد.

1. بازیگران حاکمیتی و سیاست‌گذار: نهاد عالی راهبری رویداد، دستگاه‌های سیاست‌گذار و اجرایی ملی، نهادهای برنامه‌ریزی و بودجه، نهادهای تنظیم‌گر و دستگاه‌های تخصصی مرتبط با توسعه روستایی و عشایری.
2. بازیگران حکمرانی محلی و منطقه‌ای: استانداری‌ها، فرمانداری‌ها، دهیاری‌ها، شوراهای اسلامی، نهادهای محلی و ساختارهای توسعه منطقه‌ای.
3. ذینفعان اصلی؛ جوامع روستایی و عشایری: روستاییان، عشایر، تولیدکنندگان، بهره‌برداران، کارآفرینان، تعاونی‌ها، تشکل‌های تولیدی، کسب‌وکارهای خانوادگی، صنایع دستی، زنان، جوانان و صاحبان دانش بومی (در مرکز معماری ذینفعان).
4. بازیگران اقتصادی، بازار و زنجیره ارزش: بنگاه‌های کوچک و متوسط، خریداران عمده، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، توزیع‌کنندگان، شرکت‌های فرآوری، صنایع تبدیلی، شرکت‌های خدماتی، صادرکنندگان و فعالان زنجیره تأمین.
5. صنایع بزرگ، شرکت‌های مادر و سرمایه‌گذاران راهبردی: صنایع بزرگ، شرکت‌های مادر تخصصی، سرمایه‌گذاران نهادی، هلدینگ‌ها و شرکت‌های دارای زنجیره تأمین گسترده (با مقیاس و نقش متفاوت از بخش خصوصی عمومی).
6. بازیگران دانش، فناوری و نوآوری: دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، استارتاپ‌ها، پارک‌های علم و فناوری، مراکز نوآوری و شتاب‌دهنده‌ها.
7. بازیگران تأمین مالی و مدیریت ریسک: بانک‌ها، صندوق‌ها، سرمایه‌گذاران، نهادهای تأمین مالی، شرکت‌های بیمه و ارائه‌دهندگان خدمات مدیریت ریسک.
8. بازیگران اجتماعی، فرهنگی و جامعه مدنی: سازمان‌های مردم‌نهاد، تشکل‌های اجتماعی، خیرین، گروه‌های داوطلب، انجمن‌های فرهنگی، فعالان میراث فرهنگی و شبکه‌های محلی.
9. بازیگران علمی، حرفه‌ای و پژوهشی: متخصصان توسعه روستایی، برنامه‌ریزی سرزمین، اقتصاد، جامعه‌شناسی، تاب‌آوری، محیط‌زیست، فناوری، حکمرانی و ارزیابی (جدا از مجریان اجرایی).
10. بازیگران بین‌المللی: خریداران و سرمایه‌گذاران خارجی، شبکه‌های تجاری، اتاق‌ها و نهادهای اقتصادی، سازمان‌های بین‌المللی، دانشگاه‌ها و مراکز علمی خارجی، شبکه‌های فرهنگی و گردشگری.
11. مخاطبان عمومی: خانواده‌ها، کودکان، جوانان، مصرف‌کنندگان شهری، گردشگران و بازدیدکنندگان عمومی (به‌عنوان مخاطب نهایی، نه لزوماً بازیگر اصلی حکمرانی).

۶- گستره، محدوده اجرا و فضاها

ساختار فضایی–عملکردی رویداد ملی »روز روستا« در فضای حدود ۱۰٬۰۰۰ مترمربع، در قالب چهار رکن اصلی شامل:

• حکمرانی، سیاست‌گذاری و خدمات توسعه روستایی و عشایری: نمایشگاهی برای پیوند سیاست عمومی با ظرفیت‌های محلی و نیازهای واقعی، شامل معرفی سیاست‌ها، خدمات، ابزارهای حمایتی، ظرفیت‌های منطقه‌ای، تنظیم‌گری و تسهیل‌گری از طریق میزهای توسعه، ارائه خدمات، معرفی ظرفیت‌های استانی، نمایش داده‌ها و نشست‌های حل مسئله.
• تولید، محصولات و ظرفیت‌های روستایی و عشایری: فضای نمایشگاهی اصلی (غرفه‌ها) بر اساس مؤلفه‌های مکانی (استانی) و محصولی.
• فناوری، نوآوری، دانش‌بنیان‌ها و راهکارهای روستایی: سالن استارتاپ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و فناورانه مرتبط با روستا.
• صنایع بزرگ، شرکت‌های مادر، سرمایه‌گذاری و زنجیره‌های ارزش: سالن صنایع بزرگ، هلدینگ‌ها، صنایع تبدیلی و فرآوری، شرکت‌های زنجیره تأمین، بانک‌ها، نهادهای تأمین مالی، سرمایه‌گذاران، شرکت‌های لجستیکی و توزیعی و شرکت‌های دارای برنامه مسئولیت اجتماعی.

و پنج سکوی تخصصی و تعاملی شامل:

• آموزش، توانمندسازی و تسهیل‌گری: کارگاه‌ها، ایونت‌های تخصصی و میزهای تسهیل دسترسی به خدمات، بازار، سرمایه و فناوری.
• علم، گفت‌وگوی سیاستی و حل مسئله: نشست‌های علمی–سیاستی، پنل‌های تخصصی، آزمایشگاه سیاست‌گذاری، آزمایشگاه حل مسئله، آینده‌پژوهی و تبادل تجربه.
• تعاملات تجاری، سرمایه‌گذاری و بین‌الملل: B2G، B2B، سرمایه‌گذاری، صادرات، تعامل با صنایع بزرگ، خریداران و شرکای علمی، اقتصادی و فرهنگی بین‌المللی.
• جامعه، فرهنگ، هویت و تجربه: دهکده زنده روستایی و محوطه عشایری، آیین‌ها، هنرها، صنایع خلاق، بازی‌ها و ورزش‌های بومی و محلی و تجربه تعاملی فرهنگ.
• کودک، نوجوان و آینده روستا: یادگیری زیست‌محیطی، فرهنگ و میراث، فناوری، خلاقیت، بازی و فعالیت‌های بین‌نسلی با محوریت آینده روستا.

۷- برنامه فیزیکی پیشنهادی اولیه

۸- برنامه و زمان‌بندی تفصیلی-پیشنهادی رویداد

ساعات بازدید عموم: ۹:۰۰ الی ۱۸:۰۰. معیارهای پذیرش در پیوست آماده است.

روز اول ـ روستا، سرزمین و حکمرانی

هدف: شناخت ظرفیت‌ها، مسائل و بازیگران و ایجاد پیوند میان حکمرانی، جامعه محلی و سایر ذینفعان

روز دوم ـ دانش، فناوری، نوآوری و توانمندسازی

هدف: انتقال دانش، ارتقای قابلیت‌ها و اتصال مسائل واقعی به فناوری و راهکارهای نوآورانه

روز سوم ـ بازار، صنعت، سرمایه و دیپلماسی

هدف: تبدیل ظرفیت‌های معرفی‌شده به تعامل تجاری، سرمایه‌گذاری، همکاری صنعتی و فرصت صادراتی

روز چهارم ـ جامعه، فرهنگ، تاب‌آوری و آینده

هدف: تقویت انسجام اجتماعی، هویت فرهنگی، مشارکت بین‌نسلی و تبدیل دستاوردهای رویداد به دستورکار آینده

۹- بازاریابی، روابط عمومی و تقویم تبلیغاتی

کمپین بازاریابی رویداد از ۲ ماه قبل از برگزاری آغاز شده و در ۳ فاز عملیاتی اجرا می‌گردد:

• فاز اول (۲ ماه قبل): تمرکز بر جذب غرفه‌داران، تعاونی‌ها، صنایع بزرگ و مادر و حامیان دولتی/خصوصی از طریق نشست‌های استانی و معرفی پکیج‌های حمایتی.
• فاز دوم (۱ ماه قبل): کمپین‌های دیجیتال، تولید ویدئوهای کوتاه از زندگی روستایی و عشایری، تبلیغات هدفمند در شبکه‌های اجتماعی و جذب مخاطب عمومی شهری.
• فاز سوم (هفته آخر): تبلیغات محیطی پرحجم در نقاط پرتردد شهری، ارسال پیامک‌های منطقه‌ای، بنرهای شهری و هماهنگی با رسانه‌های ملی (صداوسیما و خبرگزاری‌ها) برای پوشش زنده رویداد.

ابزارهای نوین بازاریابی: استفاده از اینفلوئنسرهای حوزه‌های غذا، گردشگری و صنایع‌دستی جهت معرفی غرفه‌ها و محصولات اصیل.

۱۰- نظام پایش، ارزیابی و شاخص‌های کلیدی موفقیت (KPIs)

شاخص‌های کمی

• تعداد بازدیدکننده: هدفگذاری حداقل ۸۰،۰۰۰ بازدیدکننده عمومی و تخصصی در طول ۴ روز.
• تعداد غرفه‌داران: مشارکت حداقل ۵۴۰ غرفه‌دار فعال از سراسر کشور.
• قراردادهای تجاری: انعقاد حداقل ۱۰۰ قرارداد تأمین داخلی و ۱۰ قرارداد صادراتی بین‌المللی.
• پوشش رسانه‌ای: حداقل ۲۰۰ گزارش خبری در رسانه‌های ملی، استانی و پلتفرم‌های دیجیتال.
• شاخص‌های زنجیره ارزش: اتصال حداقل ۲۰۰ تولیدکننده به نهادهای مالی و اعطای کد رهگیری به ۵۰ محصول منتخب.

شاخص‌های کیفی (اثرات بلندمدت)

• میزان رضایتمندی غرفه‌داران (هدفگذاری میانگین امتیاز ۴ از ۵ در پرسشنامه‌ها).
• پایش ۶ ماهه میزان افزایش درآمد تولیدکنندگان شرکت‌کننده پس از رویداد.
• پایداری ارتباطات تعاونی‌های استانی با یکدیگر و ایجاد پلتفرم آنلاین برای استمرار فروش مستقیم غرفه‌داران پس از اتمام نمایشگاه.

۱۱- زمینه‌های قابل تقدیر راهبردی و توسعه‌ای-نمایشگاهی

جمع‌بندی